Uitgezaaid oogmelanoom

Het oogmelanoom ontstaat meestal in het vaatvlies (uvea) van het oog. De kankercellen kunnen zich verslepen en zich via het bloed verspreiden naar je organen. Bij oogmelanoom is de lever in ongeveer 90% van de gevallen de eerste plek waar uitzaaiingen ontstaan.

De overige organen die aangetast kunnen worden:

• Lymfeklieren
• Longen
• Botten
• Huid

Symptomen van uitzaaiingen kunnen zijn:

• Geelzucht
• Pijn in de bovenbuik
• Vermoeidheid
• Onverklaarbaar gewichtsverlies
• Kortademigheid

Kans op uitzaaiingen

Vanaf het moment dat het oogmelanoom is bestraald of het oog is verwijderd, kunnen er geen nieuwe uitzaaiingen (metastasen) ontstaan. Wel is het mogelijk dat er al vóór de behandeling zogenaamde micro-uitzaaiingen in het lichaam aanwezig waren die (nog) niet zichtbaar waren. Deze kunnen gaan groeien en leiden tot nieuwe tumoren.

De kans op uitzaaiingen is van veel factoren afhankelijk, vooral van de genetische samenstelling van de tumor. Het is mogelijk dat er door een biopsie voorafgaand aan de behandeling al is vastgesteld of er sprake is van een verhoogd risico. Genetisch gezien zijn er verschillende soorten oogmelanomen. Ook de plaats en grootte van het oogmelanoom geven een indicatie. Enkele bekende indicatoren zijn het verlies van chromosoom 3 en/of de toename van chromosomen 6 en 8, of de aanwezigheid van een BAP1-mutatie.

Uitzaaiingen en dan?

Als er bij jou uitzaaiingen worden gevonden, dan raden wij je aan contact op te nemen met je oorspronkelijke oncologisch oogarts. Hij of zij is het beste op de hoogte van je situatie. Mocht je meer informatie willen over de kans op uitzaaiingen en overleving, dan kun je daar ook naar vragen.

Behandeling

Bij uitzaaiingen is genezing meestal niet meer mogelijk, maar er zijn wel behandelingen om de ziekte af te remmen. Behandelingen zijn:

• Leverchirurgie
  Wanneer er uitzaaiingen in slechts een deel van de lever zitten, kan de chirurg dat deel van de lever verwijderen. Dat kan alleen als na operatie er voldoende gezond leverweefsel overblijft en de patiënt een dergelijke operatie aankan. Vaak komt de kanker daarna toch weer terug, omdat er al elders nog niet zichtbare uitzaaiingen aanwezig waren.
• Radio Frequency Ablation (RFA)
  Bij minder dan 5 op 100 patiënten kan een poging worden gedaan om bij een beperkt aantal  uitzaaiingen deze weg te branden met radiogolven (Radiofrequency ablation).
• Chemotherapie – Een voorbeeld van chemotherapie is leverperfusie.
  In het LUMC worden leverperfusies uitgevoerd bij oogmelanoom patiënten met uitzaaiingen in de lever. Hierbij wordt chemotherapie lokaal in de lever gebracht via een katheter in de leverslagader. De behandeling zit niet in het zorgpakket, maar wordt betaald door het ziekenhuis (LUMC).
• Immuuntherapie
  Patiënten met uitzaaiingen, vooral als die zich buiten de lever bevinden kunnen ook behandeld worden met immuuntherapie (ipilimumab en nivolumab). De resultaten bij oogmelanoom zijn echter slechter dan bij melanoom van de huid, terwijl deze therapie forse bijwerkingen kent. Zie ook immunotherapie bij huidmelanoom
  Tebentafusp
  Ongeveer 40% van de mensen heeft op zijn lichaamscellen, en ook op de tumorcellen, een bepaalde variant van een eiwit: HLA-A*02:01. Tebentafusp bindt aan dit eiwit en aan T-cellen (immuun cellen) en kan op die manier zorgen dat tumorcellen gedood worden.
  In wetenschappelijk onderzoek is gevonden, dat patiënten met uitgezaaid melanoom, behandeld met tebentafusp, gemiddeld 5 tot 6 maanden langer leven dan met gebruikelijke therapie (immunotherapie of chemotherapie).
  Dat is een gemiddelde; dat betekent dat sommige patiënten er geen baat bij hebben en andere patiënten die tebentafusp kregen nog jaren in leven blijven. In de studie gepubliceerd in de NEJM op 21 oktober 2023 bleek dat  na 3 jaar  27% van de patiënten die tebentafusp kregen nog in leven was..
• Bestraling – Een voorbeeld van bestraling is radio-embolisatie.
  Radio-embolisatie is een vorm van inwendige bestraling  in de lever om uitzaaiingen in de lever te behandelen.
  Via de leverslagader worden radioactieve bolletjes naar de tumor gespoten. Die bolletjes lopen vast in de bloedbanen rondom en in de tumor. Daar vindt de inwendige bestraling plaats: de bolletjes geven hun radioactiviteit af om de tumorcellen te vernietigen.
  Hoe gaat radio-embolisatie in zijn werk?
  De interventieradioloog brengt via je liesslagader een katheter in uw leverslagader om heel kleine radioactieve bolletjes toe te dienen. Die bolletjes lopen vast in de bloedvaten rondom de tumor en geven daar hun radioactiviteit af. Voordat je de behandeling ondergaat, vindt er eerst een uitgebreid onderzoek plaats, waarbij alle bloedvaten die niet naar de lever gaan, worden afgesloten. Met behulp van een radioactief stofje wordt gecontroleerd of er inderdaad alleen opname is in de lever.
  Vervolgens wordt een week later de radio-embolisatie uitgevoerd. Voordat je deze behandeling krijgt, is er overleg tussen de specialisten binnen het behandelend team: daarbij zijn dan aanwezig een interventieradioloog, de chirurg, de maag- darm- en leverarts, een nucleair geneeskundige en de oncoloog.

Behandelmogelijkheden voor uitgezaaid melanoom

Lezing op de Melanoom Infodag 2025
dr. H.W. Kapiteijn, LUMC

Prognose

Helaas is een uitgezaaid oogmelanoom vaak moeilijk te behandelen, omdat het minder goed reageert op chemo- of immunotherapie dan andere soorten kanker. De behandelingen zijn vaak gericht op verlenging van het leven. Het resultaat hangt af van hoe uitgebreid de uitzaaiingen zijn en welke behandeling mogelijk is.

Lees meer over palliatieve zorg

Lees meer over vooruitzichten bij oogmelanoom